Թալիշի և Մատաղիսի կորուստը. Թաթուլ Հակոբյանի զրույցը կամավորական Ավետիս Ավետիսյանի հետ

Ավետիս Ավետիսյան հետ այս զրույցը տեղի է ունեցել 2022թ փետրվարի 10-ին՝ Ալիք Մեդիայի տաղավարում: Հարցազրույցը եթեր է գնացել փետրվարի 11-ին:

Թաթուլ Հակոբյան – Դուք մասնակիցն եք 44-օրյա աղետալի պատերազմի, վիրավորվել եք նաև: Երբ լսում եք ներքաղաքական խոսակցությունների ժամանակ, որ մեր զորքը չի կռվել, այսպես շատ հանգիստ ադրբեջանցիները առաջ են եկել, դուք, որ վիրավորվել եք, որ կարող էիք այսօր իմ հյուրը չլինել, դուք ի՞նչ եք մտածում այդպիսի բովանդակության խոսակցությունների մասին:

Ավետիս Ավետիսյան – Նայեք, ամբողջ մեղքը ուղղակի բարդել զինվորի, բանակի վրա, անբարոյականություն է: Առաջին հերթին իշխանությունները պետք է բանակին, զորքին պատրաստեին կռվելու, ինչը չի եղել: Տարիների ընթացքում, շարունակ մեր բանակը, 1994-ից զբաղվել է ալան – թալաններով: Բանակը ընդհանրապես չեն պատրաստել: Սկսած մեր ռազմական ինստիտուտներից, որ նրանք պետք է պատրաստեին բանիմաց, գիտակ սպաներ: Գնդի հրամանատարներ են նշանակվել նրանք, ովքեր շատ փող են տվել, ովքեր լավ բարեկամներ են ունեցել: Ու վերջում, երբ հեղափոխությունը եղավ, իշխանությունը փոխանակ այս ամենի դեմը առնեին, կանխեին, իմանալով, որ պատերազմը հեռու չէ, սրանք էլ չփորձեցին դեմն առնել: Ու երբ եկավ ճակատագրական օրը, այդ ժամանակ էլ բան չարվեց: Նայեք, երբ որ խուճապ էր սկսվում, ծախված է ,պետք է նահանջեինք, զորքին բարոյալքում էին, այդ  ժամանակ, եթե մի պաշտոնյա, մի նախարար, մարզպետ, պատգամավոր, քաղաքապետ լիներ և ասեր՝ տղե՛րք, ծախված չէ, պիտի մնանք, զորքը կմնար: Զորքը ինքը, զինվորը պատրաստ էր մնալու, իրեն առաջնորդող չկար: Մենք ընդհանուր հաշվով երկու տեղ ենք ունեցել ձախողում, հարավում՝ Ջաբրայիլի հատվածում, և Մատաղիսում : Չունեինք առաջնորդներ: Երկու տեղն էլ չեն եղել զորքին առաջնորդող զորահրամանատարներ: Որտեղ եղել են, նայեք, այնտեղ պահել են, զորքը կռվել է:

Թաթուլ Հակոբյան – Իսկ գուցե Ադրբեջանը երկու տեղն էր հատուկ ընտրել և այդտեղից էր ամենասարսափելի հարվածները հասցնում, դրա համար չկարողացանք:

Ավետիս Ավետիսյան – Սկզբնական հարվածներից շատ թեժ է եղել Քարվաճառի և Եղնիկների ուղղությամբ: Եղնիկներ յոթ կետով գրոհ է եղել, ավելին, քան Մատաղիսի ուղղությամբ: Ես չեմ բացառում՝ թշնամին իմացել է նաև, որ այդ զորամասերում բարձիթողի վիճակ է եղել: Պատերազմի սկսվելուց մի քանի օր առաջ ՊԲ հրամանատարը ժողով է արել բոլոր գնդերի հրամանատարների հետ ու նշել է, ասել է, որ Մատաղիսի և Ջաբրայիլի գնդերի կողմից է լինելու, եթե պրոբլեմ ունենանք, այդտեղից է լինելու, դա կարող եք Ջալալ Հարությունյանից հարցնել: Այդ ուղղությունների հրամանատարներին նշել է, որ ձեր մոտ է բարդակը, գնացեք զորքը կարգի բերեք:

Թաթուլ Հակոբյան – Ավետիս Ավետիսյան, ես ուզում եմ հիմա ավելի կոնկրետ, այնտեղ որտեղ դուք եք եղել, դուք եք տեսել, որովհետև պատերազմը դեռ չավարտված արդեն հեքիաթներ, առասպելներ, էլ չասեմ ստեր են հորինվում և շատ կարևոր է, որ այն մարդիկ, ովքեր իրավամբ եղել են առաջնագծում, կռվել են և պատրաստ են եղել իրենց կյանքը տալու, օբյեկտիվորեն ներկայացնեն: Դուք Մեծն Տիգրան կամավորական խմբի հետ գնացիք Երևանից, ո՞ւր գնացիք առաջին օրը:

Ավետիս Ավետիսյան – Առաջին օրը գնացել ենք Ասկերան, իրականում մեզ պետք է հարավ տանեին, բայց հյուսիսային կողմը գրոհ էր եղել, շուտ տագնապով միանգամից տարան դեպի Եղնիկներ, տեղակայվել ենք Վահե 1՝ կամուրջի մոտ:

Թաթուլ Հակոբյան  – Որ հիմա ադրբեջանցիների ձեռքում է՞:

Ավետիս Ավետիսյան – Ոչ, մեր մոտ է, բայց ադրբեջանցիների դիրքերը մոտ 200-300 մետր է հեռու: Այսօր դա մեր առաջնագիծն է:

Թաթուլ Հակոբյան – Դա, եթե ավելի պարզ բացատրենք մարդկանց, Մատաղիսի ջրամբարի հարևանությամբ է:

Ավետիս Ավետիսյան – Մոտ, Մատաղիս Եղնիկները կապող ճանապարհն է, շատ կարևոր ճանապարհ էր, մեզ այդ կամուրջի պաշտպանությունն էր վստահաված: Հետո, երբ մի քանի օրից հասկացան, որ արդեն Մատաղիսը ընկնում է, նահանջ տվեցին, մեզ հրամայվեց, որ նահանջող զորքին ապահովենք՝ ով վիրավոր է, վիրակապենք ու պահենք կամուրջը: Կամուրջը պահել ենք մինչև վերջին րոպեն, երբ որ ասել են նահանջեք դեպի…

Թաթուլ Հակոբյան – Զորքը որտեղի՞ց էր նահանջում, Եղնիկների՞ց:

Ավետիս Ավետիսյան – Մատաղիսից:

Թաթուլ Հակոբյան – Այսինքն, Թալիշ-Մատաղիսից և Եղնիկներից:

Ավետիս Ավետիսյան – Եղնիկներից նահանջ չի եղել, Վահե 1-ով Մատաղիսի զորքն է նահանջել:

Թաթուլ Հակոբյան – Ձեր կարծիքով ինչո՞ւ Մատաղիսը և Թալիշը… չեմ ուզում ասել այդքան հեշտությամբ, որովհետև վիրավորանք կհնչի այն տղաների հասցենին, որոնք իրենց կյանքը տվեցին, այնուամենայնիվ, չե՞ք կարծում, որ Մատաղիսը այդքան հեշտ չպիտի ընկներ:

Ավետիս Ավետիսյան – Մատաղիսը, ես առիթ ունեցել եմ ասելու, որ գնդի հրամանատարը ապաշնորհ է գտնվել, Սևակ Աբրահամյանը, չի կատարել անհրաժեշտ բոլոր քայլերը: Մատաղիսի գունդը պահպանությունից չի անցել պաշտպանության: Երբ որ սկսվել են ամենաթեժ մարտերը, Գառնի 1 բարձունքը կարողացել է դիմադրել ընդհամենը 1 ժամ 20 րոպե: Գառնին ամենաբարձր բարձրունքն է՝ իշխող դիրք ունի:

Թաթուլ Հակոբյան – Թալիշում:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո, Թալիշում: 9-ը հոգի է եղել, սովորական պահպանության քանակի զինվոր է եղել: Այս 9-ը հոգու դեմ եկել է ադրբեջանական 9-ը միավոր տանկ:

Թաթուլ Հակոբյան – Ամեն մի հոգու դեմ Ադրբեջանը մեկ տանկ է ուղարկել:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո, մարդուժը չեմ հաշվում: Այս մարդիկ 1 ժամ 20 րոպե դիմադրելուց հետո էլ չեն կարողացել, զոհեր են տվել ու նահանջ են ունեցել: Մատաղիսի անկումը անկազմակերպվածության արդյունք էր: Անգամ նահանջն է անկազմակերպ եղել:

Թաթուլ Հակոբյան – Դուք տեսնում էիք այդ նահանջը, դա խուճապ է՞ր:

Ավետիս Ավետիսյան – Դա ամենավատ տեսարանն է եղել իմ կյանքում, որ երբևիցե տեսել եմ: 1000-ից ավելի զինվորական, մեկը լացելով, մեկը պանիկայի մեջ, ու չէիր հասկանում, ով գալիս էր, ասում էր՝ թուրքը հետևից գալիս է, փախեք, փախեք, այսպիսի պանիկա:

Թաթուլ Հակոբյան – Սովորական մեր շարքայիններն է՞ին, կամավորականներն էի՞ն, պայմանագրայիններն էի՞ն, ովքե՞ր էին:

Ավետիս Ավետիսյան – Կամավորներից սկսած, այո: Այսօր ամպագորգոռ հայտարարություններ է անում քաղաքական ուժերից մեկը, որի կամավորականները այդտեղով նահանջել են լացակումած: Երբ որ ասում էինք տարեք վիրավոր զինվորին ձեր մեքենայով, ասում էին՝ չէ՛, մեր մեքենան մեզ համար է, մեր վիրավորին պետք է տանենք միայն:

Թաթուլ Հակոբյան – Այս պատերազմում մի դրվագ կա, որը շատ լուսաբանվեց, բայց որը խորքային չի ներկայացվել, խոսքը Արայիկ Հարությունյանի առաջնագիծ գնալու օրն էր՝ հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան: Շատերը հասկացան, որ մեր գործերը շատ վատ են: Մենք գիտեինք, որ Թալիշը արդեն ընկել էր, Մատաղիսն էր ընկել: Դուք այնտեղ էիք, որ եկավ Արցախի նախագահը:

Ավետիս Ավետիսյան – Հոկտեմբերի 3-ի առավոտյան էր: Ամսի 2-ի գիշերը, երբ որ լույսը պետք է բացվեր, վերջին խումբը նահանջել է Մատաղիսից, ժամը 3-անց 30 րոպե: Դրանից հետո Մատաղիսում զորք չի եղել, մի քանի հոգի մոլորված մնացել են մերոնցից: Ամսի 3-ի առավոտյան ժամը 7-ին Արայիկ Հարությունյանը եկել է Վահե -2 կամուրջ, մենք այդտեղ էինք, դա բավականին զորքին օգնել է:

Թաթուլ Հակոբյան – Եկավ ի՞նչ արեց:

Ավետիս Ավետիսյան – Ասեց տղերք, պիտի պահենք, կարողանալու ե՞նք պահենք, թե՞ չէ: Այդտեղ է, որ Արայիկ Հարությունյանը ասում է ԱԱԾ հատուկ նշանակության զորքեր հրաժարվեցին գործողություններ անել:

Թաթուլ Հակոբյան – Ճիշտ է՞ ասում:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո:

Թաթուլ Հակոբյան – Ամբողջությամբ ճիշտ է՞ ասում:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո: Արայիկ Հարությունյանի գալը շատ կարևոր էր, ասեմ՝ իրականում ինքը զորքին ոգևորեց, քաջալերեց ու Եղնիկները հենց դրա հաշվին էլ մնացել է: Բարոյական շատ ծանր վիճակ էր զորքի մոտ, երբ որ դու տեսնում ես 1200 հոգի ոնց է նահանջում, մեկի ոտքը չկա, մեկի ձեռքը, մեկը լացում է, ու դու տեսնելով սա, և գալիս է նախագահը, քեզ ոգևորում է, ուզում ես մնաս, տեսնես ինչ ես անելու, և Արայիկ Հարությունյանի գալը, այո, իսկապես մեծ ոգևորություն առաջացրեց զորքի մոտ և Եղնիկները շնորհիվ նաև Արայիկ Հարությունյանի գալուն, շնորհիվ տեղի հրամկազմի, կամավորներրի, զինվորների՝ բոլորի ջանքերի արդյունքում պահվել է:

Թաթուլ Հակոբյան – Խոսակցություններ կային, որ ուզում էին նաև առանց կռվի թողնեին Եղնիկները և նահանջեին:

Ավետիս Ավետիսյան – Անհարմար իրավիճակ էր ստեղծվել այնտեղ, զուտ պաշտպանության համար: Եղնիկներում շատ բարդացել էր գործը: Վիճակը բարդացել էր այնտեղ, Մատաղիսից, Թալիշի կողմից Արեգասարը արդեն իրենց ձեռքում էր:

Թաթուլ Հակոբյան – Դա Եղնիկներից միակ հենակետն էր, որը Ադրբեջանին է անցել 44-օրյա պատերազմից հետո:

Ավետիս Ավետիսյան – Ոչ, այնտեղ կա 104, 103, 102, 101, հենակետեր շատ կային, բայց այդ բարձունքը, որը Արեգասար է կոչվում, դա իրենց ձեռքն է, այո:

Թաթուլ Հակոբյան – Դուք որտե՞ղ վիրավորվեցիք:

Ավետիս Ավետիսյան – Ես վիրավորվել եմ բունկեռից մի քիչ վերև, առաջնագծում, ավիահարվածի ընթացքում:

Թաթուլ Հակոբյան – Ե՞րբ էր դա:

Ավետիս Ավետիսյան – Հոկտեմբերի 19-ին:

Թաթուլ Հակոբյան – Այսինքն, դուք մոտավորապես 20 օր առաջնագծում էիք: Ի՞նչ էր կատարվում, կարող ե՞ք պատմել, թե հիմա մի քիչ դժվար է վերկանգնել, ընդհանրապես՝ գրում ե՞ք այդ մասին, ինչ-որ օրերով փորձում ե՞ք վերականգնել պատերազմական օրերը: Եթե այսօր պատերազմից այսքան կարճ ժամանակ անց, այսքան կեղծիք, այսքան ինչ ասեմ միֆեր հորինում են, պատկերացնում եմ 30 տարի հետո ինչեր են գրվելու այս պատերազմի մասին: Եվ այդ իմաստով, չափազանց կարևոր են հենց մասնակիցների գրչով թողած տողերը:

Ավետիս Ավետիսյան – Նայեք, իրականում մեր դժբախտություններից մեկի պատճառն էլ ինքնախաբեությունն է: Մենք տարիներ շարունակ ինքնախաբեությամբ էինք զբաղվում, որի արդյունքում բանակ չկառուցեցինք, պետություն էլ չկարողացանք կառուցել: Նույնը հիմա է կատարվում, մեր տեսածը, իմ տեսածը, իմ աչքի տեսածը ինձի ուրիշ ձևով են ներկայացնում: Ասում եմ՝ եղբայր, ես այնտեղ եմ եղել, ինչ-որ դու հիմա լսելով այստեղից, այնտեղից կարդալով ես ասում, ես դա տեսել եմ, այդպես չի: Ու ժողովրդին այդպես խաբելով, մենք չենք կարողանում իրական իրավիճակը գնահատենք, ռեալ, սթափ ու համապատասխան քայլեր ձեռնարկենք, որպեսզի վաղը թույլ չտանք կրկնվի այն, ինչ-որ եղավ, ու նրանք ովքեր ստոր գործի մեջ են՝ ժողովրդին սուտ բաներով կերակրում են, շատ ստոր արարք է դա: Պետք է ճիշտը իմանանք, այո, որտեղ ենք թերացել, որտեղ ենք հաջողել, թերությունները շտկենք, հաջողությունները ավելի կատարելագործենք, որպեսզի մյուս անգամ թույլ չտանք, որ մեր հետ այդպես վարվեն: Այս տղերքը, որ մահացան, նորից չկրկնվի, որովհետև մյուսը շատ ավելի դաժան է լինելու, եթե լինի:

Թաթուլ Հակոբյան – Ես ուզում եմ, եթե կարելի է անշուշտ, խոսենք այն հայտարարության մասին, որ Արայիկ Հարությունյանն արեց, Արցախի նախագահը, կապված նրա հետ, որ հենց այդ օրը, երբ ինքը եկել է ձեր մոտ, այդ դիրքեր է եկել՝ Մատաղիսի ուղղություն, Հայաստանի ԱԱԾ ամենալավ, ամենա ուժեղ ստորաբաժանումը հրաժարվել է գնալ և հետ վերցնել, հենց Թալիշի բարձրունքները՝ Արեգասարը: Դուք դրա մասին ի՞նչ գիտեք:

Ավետիս Ավետիսյան – Ես շարքային կամավոր, ինձի մեծ հաշվով շատ բան չէին էլ ասելու, ես ընդամենը ավտոմատ բռնող եմ եղել պատերազմի ժամանակ: Այնտեղ մենք իրավիճակից ելնելով, կարող եմ այսպես կարճ ասեմ՝ ԱԱԾ այդ ստորաբաժանումը ուղղակի հրաժարվել է, ասել են՝ ուզում եք դատեք, ինչ ուզում եք արեք, չենք գնում ու վերջ, ինչ ուզում եք արեք, չենք գնում:

Թաթուլ Հակոբյան – Դուք տեսել եք այդ տղաներին:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո:

Թաթուլ Հակոբյան – Նրանց հոգեբանական վիճակն ինչպիսին էր:

Ավետիս Ավետիսյան – Ծանր, շատ ծանր, նրանք պատրաստ չէին:

Թաթուլ Հակոբյան – Պատրաստ չէին:

Ավետիս Ավետիսյան – Չէ, ոչ մի ձև պատրաստ չէին, ես այսպես ասում եմ, բայց մի տեղ էլ հասկանում եմ, որ իրենց տարիներ շարունակ չեն պատրաստել ուղղակի: Իրանք իրենց համար, կոպիտ ասած, փողոցի բառով ասած՝ լռված են եղել, իրենց աշխատավարձը ստացել են, շատ լիքը արտոնություններից օգտվել են ու…

Թաթուլ Հակոբյան – Երբ որ եկել է ճշմարտության պահը, պատերազմը, իրենք՝ պարզվում է՝ պատրաստ չեն:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո, ու ոչ միայն նրանք, տարբեր զորքերում, տարբեր կարևոր, առանցքային դերակատարում ունեցող մարդիկ հրաժարվել են, որովհետև պատրաստ չեն եղել: Չգիտեմ, ուշադրություն դարձրել եք, թե չէ, մամուլում էլ շատ գրեցին, որ մեր օդաչուները պատրաստ չեն եղել թռիչք կատարելու: Ստեփանակերտից է գնացել օդաչու՝ կուկուռուզնիկի, որ ինքնաթիռը քշի, գործողություն անի: Չեն գնացել մարդիկ, պատրաստ չեն եղել: Տարիներ շարունակ գրել են, որ իրենք մարզվել են, թռիչքներ են կատարել, այդ վառելիքը, ամեն ինչը դուրս են գրել,կերել են, մարդիկ պատրաստ չեն եղել ուղղակի: Իրենք էլ հոգեբանորեն պատրաստ չեն եղել, բացի այն, որ ֆիզիկապես պատրաստ չեն եղել, գիտելիքների առումով, հոգեբանորեն էլ պատրաստ չեն եղել:

Թաթուլ Հակոբյան – Այսինքն, երբ որ այսօրվա Հայաստանի ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ ինքը պատասխանատու է, բայց ինքը մեղավոր չի, կարծում եք ինքը արդար է՞ այդ հարցում:

Ավետիս Ավետիսյան – Ցանկացած դեպքում մեղավորը և պատասխանատուն օրվա իշխանությունն է: Պատասխանատու և մեղավոր են նաև նախկինները:

Թաթուլ Հակոբյան – Բայց նաև մեղավորների ու պատասխանատուների շարքը շատ երկար է:

Ավետիս Ավետիսյան – Շատ ավելի երկար է, շատ:  1994 թվականից, զինադադարից հետո սկսած բոլոր ՊՆ նախարարներից սկսած, ովքեր որ թույլ են տվել, հատկապես 1999–ից՝ Վազգեն Սարգսյանի մահից հետո, բանակը սկսեցին կազմաքանդել: Երբ որ գնդի հրամանատար են նշանակում ոչ թե գիտելիքների, մարդկային արժեքների համար, այլ փողի, ծանոթների համար, այդ օրվանից սկսվեցին մեր բոլոր անկումները:

Թաթուլ Հակոբյան – Հիմա դուք լինում եք առաջնագծում: Ի՞նչ կարող եք պատմել, որովհետև հիմա, երբ ընդդիմադիր շրջանակներից լսում եմ, որ առաջնագիծ չունենք, բաց է, քանդված է, ուզում եմ մարդկանց հարցը տալ, ովքեր տեղյակ են գործից: Դուք ի՞նչ կարող եք ասել:

Ավետիս Ավետիսյան – Ես պարբերաբար շրջում եմ առաջնագծերում, կապը միշտ կա, որովհետև մենք էլ այդ զորքի մի մասն ենք: Աշխատանքներ կատարվում են, այպես չէ, որ չի կատարվում, բայց այդ աշխատանքներից զատ պետք է մեր ժողովրդի և զորքի բարոյահոգեբանական ոգին բարձրացնենք: Բանակի 30 ամյակին մենք ոչ մի բան չարեցինք: Պետք է Երևանում երեխաները օրորոցում արթնանան տանկի ու հրթիռների ձայնից, ինքնաթիռների ձայնից, որ մենք սովորենք: Պետք է զորահանդեսներ լինեն, ոչ մի բան չենք անում: Պետք է ժողովրդի մարտական ոգին բարձրանա, ընկճվածություն է համատարած: Ո՛չ, 1915-ին երբ մեզ կոտորածի ենթարկեցին, երեք տարի հետո հայոց բանակը հաղթեց թուրքական բանակին, որը Գալիպոլիում ջարդել էր Անտանտի լավագույն զորքերին: Ճիշտ է, երկու տարի հետո մենք պարտվեցինք Կարսում, այո, բայց ինչ եմ ուզում ասել, որ ամեն ինչ կորած չէ, եթե մենք այսպես շարունակենք մտածել, այո, ամեն ինչ կկորի, բայց չի կարելի թույլ տալ: Պետք է իշխանությունը, բոլոր քաղաքական ուժերը ժողովրդի մարտական ոգին բարձրացնեն, զորքին դուխ է պետք այսօր:

Թաթուլ Հակոբյան – Կարծում եք՝ այսօր մեր բանակը կոտրված է:

Ավետիս Ավետիսյան – Ընդհանուր մեր ժողովուրդը կոտրված է:

Թաթուլ Հակոբյան – Այո, ընդհանուր մեր ժողովուրդը կոտրված է:

Ավետիս Ավետիսյան – Բանակը մեր ժողովրդի մի մասնիկն է:

Թաթուլ Հակոբյան – Այո, որովհետև մեր երեխաներն են ծառայում բանակում:

Ավետիս Ավետիսյան – Արտացոլանքն է, իրականում բանակը ժողովրդի իրական լինելու արտացոլանքն է, թե ինչպիսին է ժողովուրդը:

Թաթուլ Հակոբյան – Ի՞նչ պետք է անենք այս վիճակից դուրս գալու համար, նկատի ունեմ այս բարոյահոգեբանական, այս պարտվածի, այս ջախջախվածի, ընկճվածի: Ես մարդկանց եմ հանդիպել, անկեղծորեն, գուցե լավ էլ չէ, որ սա եթերում ասում եմ, ու գիտե՞ք ինչ է ասում, ասում է՝ Ալիևից վախենում եմ: Նման բան երբեք ես չեմ լսել: Այսինքն, Ալիևից մարդը վախենում է, Հայաստանում բնակվող մարդը Ալիևից վախենում է:

Ավետիս Ավետիսյան – Ըստ իս, առաջինը պետք է ստի, կեղծիքի վերջը տրվի, բոլոր ոլորտներում կյանքի, մեր երկրում ինչքան ոլորտ կա՝ ստի ու կեղծիքի վրա է: Սուտն ու կեղծիքը բերել են ինստիտուցիոնալ մակարդակի վրա: Ու ամեն ինչը ստի ու կեղծիքի վրա է հիմնված: Եթե սրա վերջը չտվեցինք, մենք չհասկացանք, որ պետք է վերադաստիարակվենք, վերակրթվենք, աշխարհին նայենք նոր հայացքով: Հասկանանք աշխարհը, ինչ է ուզում մեզնից, ինչ է ուզում ու ըստ մարտահրավերների, առաջ գնանք, չենք կարողանալու հաջողել: Մեկն ասում է՝ չէ, պետք է մտնենք Ռուսաստանի միութենակաան կազմի մեջ, որ փրկվենք, մեկն ասում է, չէ՝ ամերիկացիների հետ, մարդ կա Նախիջևան-Կարսն է ազատագրում, երբ որ Արցախը պահելու ժամանակ չկար: Ես, գիտե՞ք, մի հատ հետաքրքիր բան ասեմ, երբ որ 13-14 տարեկան էի, այդ ժամանակ պաշտոնյանների երեխաները չէին ծառայում ու նայում եմ Մեծ Բրիտանիայի թագաժառանգը օդաչու էր, ինչքան գիտեմ,Աֆղանստանի ամենաթեժ կետում էր: Այդ ժամանակ մեր նույնիսկ թաղապետի տղան չէր ծառայում, փախել էր, ազատվել էր: Մեծ Բրիտանիայի թագաժառանգը, հասկանում եք, այստեղ խախտվել է մեր արժեքային ամեն ինչը: Մենք պետք է դուրս գանք էս վիճակից: Կամ մենք մնում ենք, պահում ենք այն, ինչ-որ ունենք, զարգանում ենք, թույլ չենք տալիս, որ մեր հետ վարվեն այսպես, կամ դառնում ենք վիլայեթ կամ գուբերնիա: Ես մնալում եմ, պայքարելու եմ, իմ տեսակը, մենք ամեն ինչ անելու ենք, կյանքի գնով էլ լինի, թույլ չենք տալու, որ Հայաստանը դառնա վիլայեթ կամ գուբերնիա:

Թաթուլ Հակոբյան – Ոչ Ռուսաստան, ոչ Թուրքիա:

Ավետիս Ավետիսյան – Ոչ մեկի, մենք պետք է մեր ազատ, արժանապատիվ ապրելու իրավունքը վաստակենք, ձեռք բերենք, դա արյունով կլինի, քրտինքով կլինի, ինչով ուզում է լինի: Հիմնականում արյունով ու քրտիքով է լինում դա: Այո, մենք պետք է ազատ, արժանապատիվ ձևով ապրենք մեր հայրենի երկրում:

Թաթուլ Հակոբյան – Այսօր, երբ դուք լսում եք քաղաքական գործիչների, պետական գործիչների հայտարարությունները, որ խաղաղության դարաշրջանի ժամանակն է, դուք ի՞նչ եք մտածում, դուք մտածում եք դա էլ է՞ անհուսությունից, որ իշխանությունները գիտակցում են, որ մենք այսօր ուժ չունենք շատ բան անելու և դրա համար ստիպված գնում ենք խաղաղության, որի անունը այնքան էլ խաղաղություն չէ, որի անունը, ըստ էության, պարտադրանք է:

Ավետիս Ավետիսյան – Խաղաղությունը օդից չի ընկնում, խաղաղությունը պարտադրում են: Մենք պետք է ուժ ունենանք, պարտադրենք խաղաղություն թշնամուն: Նայեք, Շվեցարիային  նայեք, խաղաղություն պարտադրում է արդեն քանի հարյուր տարի: Ֆինլանդիան:

Թաթուլ Հակոբյան – Չեզոք երկրների անուններ եք ասում:

Ավետիս Ավետիսյան – Դե, Ֆինլանդիան 40-ականների վերջին նեյտրալ չէր, Իսրայելը այսօր խաղաղություն պարտադրում է՞, թե՞ չէ: Ճիշտ է, որոշակի ահաբեկչական գործողություններ լինում են ամեն դեպքում, բայց 10 միլիոնանոց Իսրայելը խաղաղություն պարտադրում է 300 միլիոնանոց արաբական աշխարին, որի ձեռքում է ամբողջ նավթը, պարտադրում է ու թող փորձի արաբական մի երկիր հանկարծ խաղեր տա: Պարտադրո՞ւմ է:

Թաթուլ Հակոբյան – Ես հաճախ եմ լինում սփյուռքում և սփյուքում խոսակցությունների ժամանակ միշտ ասում են՝ Հայաստանը պետք է դառնա Իսրայել: Զուգահեռ անցկացրեցիք Իսրայելի հետ, դրա համար հիշեցի: Մենք նման ռեսուրս ունե՞նք, մենք կարող ե՞նք այս տարածաշրջանում, այս թուրքական ծովի մեջ, արևմուտքից թուրքեր են, արևելքից թուրքեր են, հյուսիսից Վրաստանն է, բայց էլի թուրքեր են, հարավից Իրանն է, բայց էլի թուրքեր են, մենք կարող ե՞նք լինել Իսրայել:

Ավետիս Ավետիսյան – Ես ձեզ ասեմ, մենք կարող ենք, եթե խելացի վարվենք, հայկական մոդելի, Իսրայելի հայկական մոդելը շատ ավելի ուժեղ կլինի, որովհետև Իսրայելը չունի այն բնական պաշարները, որ Հայաստանը ունի, Իսրայելը չունի այն տարանցիկ կարևոր տարածքները, որը ունի Հայաստանը:

Թաթուլ Հակոբյան – Իսրայելը ծով ունի:

Ավետիս Ավետիսյան – Ծով ունի, այո, բայց նա 300 միլիոնանոց արաբական հարուստ աշխարհով է շրջապատված, Հայաստանի մի կողմը 85, մյուս կողմը 10 միլիոն: Նրանք էլ են հարուստ, դժվար է, այո, հեշտ ապրել, արժանապատիվ, երջանիկ ապրելու իրավունքը այդքան հեշտ չի տրվելու: Պետք է պայքարենք, պետք է ամեն ինչ անենք: Ո՞վ պետք է բերի մեզ երջանիկ ապրելու իրավունք տա: Բայդե՞նը, Պուտի՞նը, ո՞վ՝ չեն տա: Մենք մեր երկիրը պահելու ենք կամ չենք պահելու: Պիտի որոշենք, պետք է իշխանությունը օրվա պարզ ասի, ժողովուրդ ջան կամ ապրում ենք, կամ թողնում, արտագաղթում ենք, ու ով որ պետք է արտագաղթի, արտագաղթում է: Հազար հոգի ենք մնում, հասկանանք, որ մենք կարողանում ենք Կապանը պահենք, ասենք՝ գնանք Կապանում, այդ 1000 հոգով, ասենք պահում ենք Կապանը, մի 200 տարի հետո հնարավորություն կունենանք, մեր երկիրը կազատագրենք:

Թաթուլ Հակոբյան – Այսինքն, դուք կարևորում եք Հայաստանի ինքնիշխանության պահպանումը:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո, այո:

Թաթուլ Հակոբյան – Եթե նույնիսկ հիմա այդ ինքնիշխանությունը վիրավորված է, մենք տարածքներ ենք կորցրել, այնուամենայնիվ, ինքնիշխան Հայաստանն է, ազատ Հայաստանն է, որ կարող է մի օր հույս ունենալ ընդարձակվելու, մեծանալու:

Ավետիս Ավետիսյան – Միանշանակ, միանշանակ, ինձ ոգևորող դրվագներից մեկը եղել է 1921 թվականի ապստամբությունը:

Թաթուլ Հակոբյան – Փետրվարյան ապստամբությունը:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո, ես հասկացել եմ, որ են ամենակորած, վերջացած ժամանակ էլ հույսեր կան: Ու հիմա մենք պետք է ամեն գնով ինքնիշխանությունը պահենք: Ազատ, անկախ Հայաստանը պետք է մնա, զարգանա, որպեսզի հասկանանք հաջորդ քայլերը, ինչ ենք անելու:

Թաթուլ Հակոբյան – Եվ վերջում, դուք դեռ կաղում եք: Դուք ի՞նչ տեղերից եք վիրավորում ստացել և ինչպե՞ս եք հիմա ձեզ զգում:

Ավետիս Ավետիսյան – Ոտքս է վիրավորվել, գլուխս, վիրահատություններ կան դեռ մի քանի հատ, ժամանակ է պետք անցնի, որ երկաթները հանեն, վնասվածքներ կան, որ, ցավոք սրտի, չի վերականգնվի, վնասվածքներ էլ կան, բայց դրանք բոլորը անցողիկ են, կարևորը բարոյահոգեբանական վիճակը լավ լինի:

Թաթուլ Հակոբյան – Դուք լավատես եք:

Ավետիս Ավետիսյան – Այո, ես ամեն դեպքում մտածում եմ, որ մեր արևոտ, լուսապայծառ օրը դեռ առջևում են, դժվար է լինելու, բայց առջևում մեզ լավ օրեր են սպասվում: