Այս լուսանկարը Գուրգեն Հովսեփյան-Պարոնյանի (Գուրոս) վավերագրական նշանավոր լուսանկարներից մեկն է, որն արվել է 1932 թվականին Հայաստանի Սյունիքի մարզի Քարահունջ գյուղում:
Այն պատկերում է տարածաշրջանի բնիկ բնակչին իր ավանդական քարանձավային տան մուտքի մոտ, որը ներկառուցված է հենց ժայռի մեջ:
20-րդ դարի առաջին կեսին Սյունիքի քարանձավային քաղաքներն ու գյուղերը (Գորիսի, Խնձորեսկի, Քարահունջի և Կյորեսի շրջաններում) լքված հնագույն ավերակներ չէին: Դրանք խիտ բնակեցված բնակելի բնակավայրեր էին ՝ զարգացած կենցաղով ։
Քարանձավները ընդարձակվել են ձեռքով, հարթեցվել, իսկ դրանց մուտքը զարդարված է եղել ամուր փայտե դռներով բազալտից պատրաստված քարաշերտով, ինչպես ցույց է տրված լուսանկարում ։ Նման տների ներսում հաճախ կային մի քանի սենյակներ, օջախ (թոնիր) և նույնիսկ պահեստային խորշեր։ Ժայռապատերը ծառայել են որպես գերազանց ջերմակարգավորում ՝ պաշտպանել են ամառային շոգից և ջերմությունը պահել Զանգեզուրի դաժան ձմեռների ժամանակ։ Բնակավայրերը կառուցվել են կիրճերի լանջերին տեռասներով, ինչի պատճառով ստորին տան տանիքը հաճախ ներքնագավիթ է ծառայել վերին տան համար ։
Գուրոսը, լինելով ծնունդով Գորիսից, 1920-1930-ական թվականներին ամբողջ Զանգեզուրի լեռնաշղթան ոտքով է ելել։ Նա գիտակցաբար ձգտում էր ֆիքսել հայ գյուղացիության հեռացող բնույթն ու ավանդական կենսակերպը, նախքան խորհրդային արդիականացումը լիովին կփոխեր տարածաշրջանը։
Արդեն 1950-ական թվականներին խորհրդային իշխանությունները Սյունիքի քարանձավային գյուղերի բնակիչների մեծ մասին ստիպողաբար տեղափոխեցին նորակառույց վերգետնյա գյուղեր (մասնավորապես ՝ Նոր Քարահունջ և Նոր Խնձորեսկ), ինչի պատճառով լուսանկարում պատկերված աշխարհը վերջնականապես դադարեց գոյություն ունենալ։
Աշոտ Մայսուրյանի էջից
