ՄԻԱՑԵԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՆԿԱԽՈՒԹԵԱՆ ՏՕՆԱԽՄԲՈՒԹԻՒՆԸ ԵՐԵՒԱՆՈՒՄ
Օգոստոսի 19-ին Երևանը տօնում էր Միացեալ Հայաստանի դաշնագրի ստորագրումը:
Վաղ առաւօտից քաղաքը ընդունել էր տօնական բնոյթ: Պետական, հասարակական հիմնարկութիւնները և տները զարդարված էին եռագոյն դրօշներով, գորգերով: Պետական, առևտրական և այլ հիմնարկութիւնները փակ էին:
Ժամը 10-ին պարէտային վարչութեան հրապարակն եկան զօրամասերը, երաժշտախմբի նւագով:
Քիչ յետոյ եկան նաև նոր համազգեստներ հագած բոյսկաուտները:
Ամբողջ ազգաբնակչութիւնը համարեա հաւաքվել էր հրապարակ, չնայած տիրող շոգին:
Ժ. 11-ին ժամանեցին զինւորական նախարարի օգնական զօրավար Հախվերդեանը, ընդհանուր հրամանատար զօր. Նազարբէկեանը, զօր. Սիլիկեանը, որոնց գալուստը նւագով և կեցցէով ողջունւեց:
Մի քանի րոպէ անց ժամանեցին նախարարապետ և արտաքին գործերի նախարար Հ. Օհանջանեանը և զինւորական նախարար Ռ. Տէր-Մինասեանը: Ողջոյնի նւագից յետոյ նախարարապետը ողջունեց զօրքին և ժողովրդին, որն ընդունւեց երկարատև կեցցէներով:
Հրապարակ ժամանեցին նաև Մերձաւոր Արևելքի օգնության կօմիտէի ներկայացուցիչները…
Զօրահանդէսի վայրում հաւաքւել էին օտար պետութիւնների, քաղաքային և գաւառային ինքնավարութիւնների, հասարակական հիմնարկութիւնների ներկայացուցիչները և սպայութիւնը:
Զօրահանդեսից առաջ նախարարապետ Հ. Օհանջանեանը ներկաներին դիմեց մի ճառով, բացատրելով օրւայ նշանակութիւնը:
«Հայաստանի քաջարի բանակ և քաղաքացիներ.
Մօտենում է մեր դարաւոր իղձերի վերջնական իրականացումը: Մենք ստացել ենք պաշտօնական տեղեկութիւն, որ օգոստոս 10-ին, Սևրում ստորագրւել է դաշնագիր, որով ճանաչւել է նաև Միացեալ Անկախ Հայաստան (երկարատև «կեցցէներ»):
Մենք վաղուց արդէն մեկ մարմին ու մէկ հոգի դարձած ամբողջացել էինք:
Բաժանումը բռնի էր և արեամբ էր պահպանւում:
Այժմ մեզ համար ստեղծւում են նպաստաւոր պայմաններ և մենք շուտով հնարաւորութիւն կունենանք կցել մեր այժմեան սահմաններին նաև Տաճկաստանի [Արեւմտեան Հայաստան-ԱՆԻ] հայկական գաւառները:
Հայ ժողովուրդը վերջին 30-40 տարւայ ընթացքում ամեն ինչ տւել է հասնելու համար այս օրւան: Այս օրւայ յաջողութեամբ մենք պարտական ենք այն ազնիւ զաւակներին, որոնք դրա համար չխնայեցին իրենց կեանքը: Նրանց սուրբ յիշատակների առջև մենք խոնարհում ենք մեր գլուխները:
Բայց այսօրւան մենք հասել ենք նաև մեր քաջարի բանակի և նրա վերջին տարիների ընթացքում թափած եռանդի շնորհիւ:
Ոչ մի բանակ չի կռւել այնպէս, ինչպէս մեր բանակը, ոչ մի զինւոր չի պաշտպանել իր հայրենիքը այնպէս ինչպէս մեր զինւորը և սպան: (Երկարատև «կեցցէ»ներ, որ յետոյ ընդունում է մեծ ցոյցի բնոյթ): Կեցցեն մեծ դաշնակիցները, որոնք նպաստեցին մեզ, մեր գործում: («Կեցցէներ»):
Եւ վերջապէս կեցցէ մեր ժողովուրդը, որը կարողացաւ տանել վերջնական յաղթանակը»:
Նախարարապետ Հ. Օհանջանեանի խօսքից յետոյ կայացաւ զորահանդէս, որն և լուսանկարւեցաւ:
Զօրահանդէսից յետոյ ժ. 11-ից 30 րոպէ անց սկսւեց միտինգ Հ. Յ. Դ. տան առջև, ուր զօրահանդէսից յետոյ դիմել էր բազմահազար ժողովուրդը, սկաուտները:
Հ. Յ. Դաշնակցութեան տան պաշգամբից միտինգը բացւած յայտարարեց ընկ. Ա. Ատոմեանը:
Հ. Յ. Դաշնակցութեան կողմից խօսք տւաւ ընկ. Ս. Թորոսեանը, որն օրւայ առթիւ խօսելուց յետոյ, հաւատ յայտնեց, թէ հայ աշխատաւոր ժողովուրդը կայ, կմնայ և հայ գիւղացիութեան ստեղծված պետութիւնը կբարգաւաճի:
Նա խօսեց հայ ազատագրական շարժման, նրա ծագման և հերոսների մասին, բնորոշեց 900 տարի հայ ժողովրդի տէրերի կատարած սև և աւերիչ գործը:
Ի վերջոյ կոչ արաւ կրկնապատկել մեր ուժերը և այդպիսով փաստօրէն իրար միացնել հայկական գաւառները՝ ամբողջացնել Անկախ և Միացեալ Հայաստանը:
Ընկ. Ս. Թորոսեանի ճառը ընդհատւում էր երկարատև ծափահարութիւններով և կեցցէներով:
Ընկ. Սահակ Թորոսեանի ճառից յետոյ խօսեց սոցիալիստ յեղափոխականների կուսակցութեան ներկայացուցիչ ընկ. Մինախորեանը: Նա իր կուսակցութեան կողմից ողջունեց օրւայ տօնը և ասաց, որ իրենք ողջունում են հայ զօրքի երթը դէպի Տաճկահայկական գաւառները: Չպէտք է չափազանցնել կատարւածը: Եթէ ստորագրւած դաշնագրի պայմանները կմնայ սոսկ թղթի կտոր, որպիսիները մեր ժողովուրդը շատ է տեսել և որոնց գինը շատ լաւ գիտէ:
Նա իր խօսքը վերջացրեց ասելով՝ «Կեցցէ հայ առաջին զինւորը, որը կմտնէ Տաճկահայաստանի գաւառները»:
Ապա խօսքառու «Յառաջի» խմբագրութեան կողմից ընկ. Արսէն Միքայէլեանը…
Յառաջ, ՀՅԴ, թիւ 178
Լուսանկարում՝ Երևանը 1920-ական թթ
