Արցախից 2023 թվականի սեպտեմբերին ավելի քան 100 հազար հայերի բռնի տեղահանության հետ կապված բազմաթիվ հարցականներ կան, որոնցից մեկը Ստամբուլում կայացած խորհրդապահական հանդիպման փաստն է:
Խոսքը 2023 թվականի սեպտեմբերի 17-ի Միացյալ Նահանգներ-Եվրոպական Միություն-Ռուսաստան եռակողմ շփումների մասին է՝ Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի վրա հարձակումից երկու օր առաջ:
Կազմակերպիչները հանդիպման մասին որևէ հաղորդագրություն չէին տարածել, իսկ երբ միջազգային մամուլում գրվեց այդ մասին, միայն դրանից հետո կողմերը ընդունեցին, որ շփումներ եղել են, բայց ոչ գաղտնի:
Ստամբուլյան հանդիպմանը մասնակցել են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ և Կովկասյան բանակցությունների հարցերով ավագ խորհրդական Լուիս Բոնոն, Եվրոպական Միության՝ Հարավային Կովկասի հարցով ներկայացուցիչ Տոյվո Կլաարը և Հայաստանի ու Ադրբեջանի գծով Ռուսաստանի հատուկ բանագնաց Իգոր Խովաևը։
Նախքան Ստամբուլի հանդիպումը Լուիս Բոնոն այցելել էր Երևան և Բաքու: Սեպտեմբերի 14-ին Երևանում նա հանդիպել էր Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի հետ, ապա Բաքվում, սեպտեմբերի 16-ին արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովի հետ: Բաքվից ԱՄՆ բարձրաստիճան դիվանագետը մեկնել էր Ստամբուլ, որտեղ և տեղի էր ունցել խորհրդապահական եռակողմ հանդիպումը:
Երբ ամերիկյն Politico պարբերականը առաջինը գրեց գաղտնի հանդիպման մասին, ԱՄՆ պետքարտուղարության պաշտոնյաներից Վեդանտ Պատելը մամլո ասուլիսի ընթացքում հայտարարեց, որ Ստամբուլում հավաքվել էին կոնկրետ հրատապ հումանիտար խնդիրների լուծման և Լեռնային Ղարաբաղին հումանիտար օգնություն տրամադրելու հարցով։
Երբ լրագրողը հիշեցրել էր, որ հանդիպումից ընդամենը երկու օր անց «դոմինոն սկսեց քանդվել», Պատելը պատասխանեց. «Ընդհանուր առմամբ, սա մի իրավիճակ է, որը մեզ շարունակում է խորապես մտահոգել։ Մենք, իհարկե, մտահոգված ենք վերջին ռազմական գործողություններից հետո ստեղծված իրավիճակով, և դա հանգեցրել է ավելի քան 100 հազար հայերի Լեռնային Ղարաբաղի տարածաշրջանից Հայաստան փախչելուն, և մենք ուշադիր հետևում ենք իրավիճակին գետնի վրա։ Իհարկե, մենք առաջվա նման անհանգստացած ենք և շարունակում ենք ուշադիր լինել հումանիտար հետևանքներին։ Ահա և պատճառներից մեկն այդ հանդիպման»։
Ապա Ռուսաստանի արտգործնախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Մարիա Զախարովան հաստատեց, որ եռակողմ հանդիպում տեղի է ունեցել, իրենց դիմել են Միացյալ Նահանգները և Եվրամիությունը՝ հանդիպում անցկացնելու նախաձեռնությամբ։
«Կողմերը տեսակետներ են փոխանակել իրավիճակի հետ կապված, միայն այդքանը»,- ասել է Զախարովան:
2022 թվականի դեկտեմբերին, երբ Ադրբեջանը շրջափակման ենթարկեց Արցախը, իսկ 2023 թվականի ամռանը հրաժարվեց Բրատիսլավայում հանդիպել Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցիչների հետ, արդեն պարզ էր դառնում, որ Բաքվի նպատակը արցախահայության բռնի տեղահանությունն է:
Արդյոք Բաքվի այս ծրագրի հետ հաշտվել էին Երևանն ու ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող պետությունները՝ ԱՄՆ-ն, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը: Վերջինս նաև խաղաղապահ առաքելություն էր իրականացնում և, փաստացի, լուռ հետևում էր Արցախի իննամսյա շրջափակմանը, ապա նաև՝ տեղահանությանը:
Թաթուլ Հակոբյան
19-ը սեպտեմբերի, 2026թ
ԱՆԻ կենտրոն
